Geimflaugar á leið frá sólkerfinu

    Fjórar geimflaugar eru nú á leið frá sólkerfi okkar: Pioneer 10 og 11 og Voyager 1 og 2. S fimmta, New Horizons, er nlega lg af sta. Þessum  flaugum verður nú lýst í þeirri röð sem þeim var skotið frá jörðu.

    Pioneer 10 var skotið á braut í mars 1972. Þessi flaug var sú fyrsta sem fór gegnum smástirnabeltið til Júpíters. Flaugin fór fram hjá Júpíter árið 1973 og nýtti aðdráttarafl reikistjörnunnar til að ná lausnarhraða frá sólkerfinu, fyrst allra flauga. Þótt hún væri aðeins hönnuð til tveggja ára ferðar, hlst fjarskiptasamband vi hana meira en 30 r. Sast nust merki fr flauginni 23. janar 2003. var hn komin 82 stjarnfrieiningar (SE) fr sl,  tvöfalt lengra frá sól en Plútó.  febrar 2003 var aftur reynt a nema merki fr flauginni en a mistkst. Frekari tilraunir eru ekki formaar.
     aprl 2014 var flaugin komin 111 SE fr sl. Hrai hennar í átt frá sól er 12 km/s eða 2,5 SE á ári og stefnan er í átt a stjörnumerkinu Nautinu. Bjartasta stjarnan í því merki, Aldebaran, er 70 ljósár í burtu, og hvert ljósár er um 63 þúsund stjarnfræðieiningar.   Einhverjir góðir menn hjá Geimvísindastofnun Bandaríkjanna hafa reiknað það út og birt á vefsíðu að flaugin fari fram hjá Aldebaran eftir tvær milljónir ára. En þá gleymist að Aldebaran er ekki kyrrstæð heldur er hún á leið frá okkur með hraða sem er meiri en 50 km/s, svo að flaugin nær aldrei til þessarar stjörnu!

    Pioneer 11 var systurflaug Pioneer 10. Henni var skotið á braut í apríl 1973. Hún fór hjá Júpíter 1974 og var fyrsta flaugin til að fara fram hjá Satúrnusi. Var það árið 1979. Samband við flaugina rofnaði árið 1995 vegna rafmagnsskorts.  aprl 2014 var hn komin 90 stjarnfræði-einingar frá sól og stefndi í átt að stjörnumerkinu Erninum með hraðanum  11 km/s (2,4 SE á ári). Þessi flaug var hin fjórða sem fór út fyrir braut Plútós.

    ess m geta, a bar Pioneer flaugarnar bera myndskjld sem a skra uppruna flaugarinnar fyrir hugsanlegum finnendum geimnum. Stjrnufringarnir Carl Sagan og Frank Drake, sem voru miklir hugamenn um vitsmunalf geimnum, geru uppkast a myndinni, en  eiginkona Sagans, Linda Salzman Sagan, teiknai hana.  

    Voyager 2 var skotið á loft í ágúst 1977 (rétt á undan Voyager 1). Flaugin fór fram hj Júpíter jl 1979,  Satúrnusi gst 1981, Úranusi janar 1986 og Neptúnusi gst 1989. jl 2017 var hún 115 stjarnfræðieiningar frá sól og fjarlægist með hraðanum 15 km/s (3,3 SE á ári). Stefnir hún í átt að stjörnumerkinu Páfuglinum (Pavo) sem er svo sunnarlega á himinhvolfinu að það sést ekki frá Íslandi. Voyager 2 var þriðja flaugin sem fór út fyrir braut Plútós. Reiknað er með að samband haldist við hana meðan rafmagn hennar endist, á að giska til ársins 2020. Rafmagnið er framleitt með litlum kjarnaofni sem nýtir geislavirk efni.

    Voyager 1 var skotið á loft í september árið 1977. Flaugin fór hjá Júpíter mars 1979 og Satúrnusi  nvember1980.  gst 2012 greindu menn merki ess a hn vri komin t fyrir slvindshvrfin ar sem slvindinum slotar og migeimsefni (efni milli stjarnanna Vetrarbrautinni) tekur vi. Var flaugin 121 stjarnfrieiningar fr sl.   jl 2017 var fjarlg hennar orin 139 stjarnfrieiningar. Hraði flaugarinnar er 17 km/s (3,6 SE á ári). Hn stefnir í átt að stjörnumerkinu Naðurvalda, ekki kja langt fr eirri stefnu sem slin hefur gngu sinni Vetrarbrautinni. Voyager 1 var önnur í röðinni af þeim flaugum sem hafa farið út fyrir braut Plútós, næst á eftir Pioneer 10, en fór fram úr þeirri flaug í febrúar 1998 og hefur síðan átt fjarlægðarmetið frá sólu. Er henni spáð svipuðum starfstíma og Voyager 2.
    Voyager 1 er hraðfleygust þeirra flauga sem nú eru á leið frá sólkerfinu og hn er komin lengst eirra allra. essari miklu fjarlg er birta slarinnar aeins einn tusundasti af birtunni hr jr. Spyrja má hve langan tíma það tæki að ná til næstu sólstjörnu ef ferðast væri með þessum hraða. Sú stjarna heitir Proxima Centauri og er í rúmlega fjögurra ljósára fjarlægð (sjá kaflann "Nálægustu fastastjörnurnar" í Almanaki Háskólans). Með hraðanum 17 km/s væri flaugin yfir 70 þúsund ár að komast þá vegalengd. Það bætir nokkuð úr skák að Proxima er að nálgast sólina með hraðanum 16 km/s. Gæti það orðið til að stytta ferðatímann í 40 þúsund ár eða svo.  Til þess að stytta tímann verulega umfram þetta þyrfti væntanlega nýja tegund eldflauga. Eina nothæfa tegundin sem þekkt er og líklegt er talið að smíða megi í náinni framtíð er svonefnd fareindaflaug eða jónaflaug, sem gæti verið kjarnorkuknúin. Í slíkri flaug er rafsvið notað til að þeyta rafögnum aftur úr flauginni með meiri hraða en unnt er að ná með brennslu eldsneytis. Flaug af þessari gerð myndi vera mjög lengi að ná upp hraða, en lokahraðinn gæti orðið mun meiri en unnt er að ná með hefðbundnum aðferðum, jafnvel tífalt meiri. Þrátt fyrir það myndi ferðin til næstu sólstjarna taka mörg þúsund ár, svo miklar eru vegalengdirnar.  

    Voyagerflaugarnar bera gullhaan kopardisk sem eru skrar myndir og hlj sem eiga a lsa lfi og menningu jrinni. Diskinum fylgdi rlti brot af hreinu, geislavirku rani. Me athugun v, hve miki  af raninu hefur ummyndast dtturefni, mtti reikna t hve lengi flaugin hefur veri fer geimnum.

    New Horizons  verur fimmta geimflaugin sem yfirgefur slkerfi, en nokkur bi verur v a a gerist. essari flaug var skoti braut janar 2006. tlunarverk hennar var fyrst og fremst a kanna Plt og tungl hans, Karon. Flaugin komst nlgt Jpter febrar 2007 og fkk vi a aukinn hraa. jl 2015, eftir nu ra feralag, fr hn framhj Plt, aeins 12500 km fr yfirborinu. Var a fyrsta skipti sem geimflaug nlgast ennan fjarlga hntt. Hrai flaugarinnar var um 14 km/s. nsti rum hn a kanna tstirni sem eru handan Plts slkerfinu. Flaugin vegur tp 500 kg. Lgun hennar hefur veri lkt vi hljfri flygil me festu gervihnattaloftneti. Lkt og arar flaugar sem fara mjg langt fr slu fr hn orku sna fr hn me v a nta hita sem myndast vi sundrun geislavirks efnis (pltnum doxs). Auk vsindatkja ber hn venjulegan farm: 70 grmm af sku, lkamsleifum stjrnufringsins Clyde Tombaugh sem uppgtvai Plt ri 1930. Tombaugh lst ri 1997, nrur a aldri.   


.S. febr. 2000 
Sast breytt 1. 8. 2017
 

Almanak Hsklans